Tiếng Việt
English
中文
हिन्दी
Trước khi con thích nghi với một đất nước mới, có một thứ quan trọng hơn mà nhiều cha mẹ đã bỏ qua.
Khi một gia đình quyết định rời Việt Nam để bắt đầu cuộc sống tại New Zealand, chúng ta thường chuẩn bị rất nhiều thứ. Trường học cho con. Nhà ở. Công việc. Giấy tờ. Một danh sách dài những điều cần “ổn định” bên ngoài.
Nhưng có một câu hỏi hiếm khi được đặt ra một cách nghiêm túc:
“Con của bạn đã sẵn sàng về mặt tâm lý để bước vào môi trường mới chưa?”
Với người lớn, rời xa quê hương để đi định cư là một quyết định chủ động. Với trẻ em, đi nước ngoài là một trải nghiệm bị bắt buộc. Bất kể bạn nói với tôi rằng bạn và cả gia đình đã thảo luận với nhau, những đứa trẻ vẫn sẽ luôn có khuynh hướng nghe theo quyết định của người lớn.
Một đứa trẻ ở độ tuổi từ 10 đến 16 khi chuyển sang một đất nước mới, không chỉ phải học cách nói tiếng Anh, làm quen bạn mới hay học cách bắt nhịp với chương trình học trong văn hóa mới. Ở tầng sâu hơn, các con đang đối diện với những cảm giác rất khó gọi tên
Sự chông chênh khi mọi thứ quen thuộc biến mất cùng lúc;
Nhịp sống thay đổi đột ngột.
Những buổi chiều tối lang thang trên xe máy thay bằng khung cảnh vắng lặng của con đường sau 6 giờ chiều;
Cách giao tiếp khác đi;
Người lớn xung quanh có vẻ căng thẳng hơn, thậm chí cô đơn hơn
Cảm giác “mình như một kẻ ngoài cuộc, không biết thuộc về đâu” bắt đầu xuất hiện trong con. Nói đúng hơn, trong mỗi thành viên trong gia đình.
Nhiều cha mẹ nhìn thấy biểu hiện bên ngoài như: con im lặng hơn, cáu gắt hơn, hoặc ngược lại là hòa nhập rất nhanh. Nhưng ít người nhận ra rằng phía sau đó là một câu hỏi rất cơ bản mà đứa trẻ đang tự trả lời mỗi ngày:
“Mình là ai trong cuộc sống mới này?”
Bạn tưởng con chỉ đang thay đổi môi trường, nhưng con đang mất điểm tựa
Khi sang nước ngoài, phản xạ rất tự nhiên của nhiều cha mẹ là: sợ con không theo kịp bạn bè. Cha mẹ sợ con không giỏi tiếng Anh, sợ con không hòa nhập được. Từ nỗi sợ đó, cha mẹ bắt đầu làm rất nhiều thứ:
Chuyển sang nói tiếng Anh với con ở nhà
Cho con tham gia thật nhiều hoạt động để “bắt kịp bạn bè”
Cho con học thêm, học tăng cường
Lấp đầy lịch để con không “thua kém”
Tuy nhiên, có bao giờ các bạn hỏi con mình xem liệu con có mệt lắm không. Chắc chắn tụi nhỏ sẽ không thể nói đúng sự thật đang diễn ra bên trong. Bởi vì ngay từ ở Việt Nam, con đã quen với việc nghe lời, cha mẹ làm gì cũng tốt cho con. Có một sự thật tôi quan sát được là con chưa kịp ổn định bên trong, thì đã bị đẩy ra ngoài để thích nghi.
Với những bạn tuổi dậy thì, từ khoảng 13 tuổi trở lên, việc theo kịp chương trình học là cần thiết. Nhưng với trẻ nhỏ hơn, đặc biệt là dưới 13 tuổi, điều quan trọng nhất không phải là theo kịp ai cả. Tôi nghĩ con cần một nơi đủ an toàn để cảm thấy an toàn trước khi lao ra ngoài một thế giới mới.
Vì thực tế là khi ra ngoài, con sẽ gặp rất nhiều thứ mới. Con sẽ cảm thấy lạ lẫm, khó hiểu. Con có thể bị bắt nạt ở trường. Con có thể bị cô lập vì nhìn “khác lạ”. Nếu bên ngoài đã là một nơi khiến con phải “gồng lên để được thuộc về”, thì bên trong gia đình không thể tiếp tục là một nơi khiến con phải đeo mặt nạ.
Sai lầm lớn nhất không phải là cho con học ít hay nhiều, mà là khi cả gia đình cùng chạy ra bên ngoài, quên mất phải xây lại cái khung sườn bên trong. Đi nước ngoài, dù với mục đích định cư hay chỉ làm việc có thời hạn, cũng là một sự thay đổi lớn. Người lớn còn chông chênh nói chi trẻ nhỏ.
Cấu trúc gia đình bên trong phải vững thì bão tố bên ngoài mới không quật ngã được ai.
Bạn tưởng cần đẩy con ra ngoài để theo kịp, nhưng con cần được giữ lại ở bên trong
Bạn không thể kiểm soát hết những gì con gặp ở trường, nhưng bạn có thể quyết định con sẽ “trở về” một ngôi nhà an toàn và ấm áp ra sao. Với trẻ nhỏ, gia đình không chỉ là nơi ở.
Đó là nơi giúp con lấy lại cảm giác ổn định sau mỗi ngày.
Bạn không cần làm điều gì quá phức tạp.Tôi chia sẻ vài cách tôi đã làm trong gia đình tôi:
Giữ những thứ quen thuộc trong gia đình
Trẻ con cảm thấy an toàn khi chúng dự đoán được điều gì sắp xảy ra. Do đó, hãy giữ nếp sống như lúc còn ở Việt Nam, những nếp sống mà con yêu thích. Ví dụ như những bữa cơm tối luôn đầy đủ thành viên; những cuộc gọi video cho người thân cuối tuần.
Đó có thể là những thói quen nhỏ mỗi ngày: hôn con trước khi đi học, sau giờ tan trường và trước khi đi ngủ.
Những thứ này giúp con cảm thấy cuộc sống không bị đảo lộn hoàn toàn. Ba mẹ vẫn ở đây. Cuộc sống vẫn ổn định và có lộ trình. Khi con dự đoán được điều gì sẽ xảy ra mỗi ngày, con sẽ bớt lo lắng và dần cảm thấy mình có thể kiểm soát được cuộc sống mới.
Dành thời gian thực sự cho con
Không phải chỉ là ở cùng một nhà, mà là thực sự có mặt với con. Nhiều cha mẹ sau khi sang nước ngoài thường bị cuốn vào công việc, giấy tờ, và các kế hoạch để ổn định cuộc sống, nên thời gian ở ba mẹ bên con thường chỉ là “ở gần”, nhưng không thật sự kết nối.
Bạn không cần làm điều gì quá lớn. Quan trọng là bạn tạo ra những khoảng thời gian nhỏ nhưng có chất lượng:
Sau giờ làm, dẫn con ra công viên đi bộ 15–20 phút;
Cuối tuần cùng con đi siêu thị, để con tham gia chọn đồ;
Chơi một trò chơi đơn giản cùng nhau mỗi tối: board game, xếp hình, nấu ăn;
Người cha có thể rủ con cùng sửa một món đồ trong nhà, làm vườn, lau xe;
Điều quan trọng không nằm ở hoạt động gì, mà là trong những lúc đó, con cảm thấy mình được nhìn thấy, được lắng nghe, được ở gần cha mẹ. Đó chính là cách bạn kết nối với con một cách tự nhiên nhất.
Không biến gia đình thành một “trung tâm huấn luyện thích nghi
Nếu ở trường con đã phải cố gắng rất nhiều để hiểu bài, để giao tiếp, để hòa nhập, thì về nhà không thể là nơi tiếp tục phải “cố thêm”. Gia đình cần là nơi con được nghỉ ngơi, tâm sự, chơi đùa…
Bạn vẫn có thể giúp con học và phát triển, nhưng cần có nhịp độ phù hợp:
Có ngày học, cũng phải có ngày nghỉ
Có lúc cố gắng, cũng phải có lúc được lười biếng, được thả lỏng, được làm sai
Nếu con phải cố gắng ở mọi nơi, con sẽ không còn nơi nào để thở.
Chấp nhận rằng con sẽ có những cảm xúc khó khăn
Đem cả gia đình đi nước ngoài không chỉ đơn giản là thay đổi môi trường sống. Hành trình mới này có khi còn kéo theo nhiều sự mất mát. Con mất bạn bè, mất nhịp sống quen thuộc, mất cảm giác “thuộc về”. Vì vậy, những cảm xúc như buồn, nhớ, giận, lạc lõng là hoàn toàn bình thường. Con cần cha mẹ lắng nghe và dạy con cách nói ra.
Điều quan trọng không phải là làm sao để con “đỡ buồn nhanh hơn”, mà là cách bạn đồng hành với những cảm xúc đó:
Khi con nói “con không thích ở đây”, đừng vội phản bác hay giải thích
Khi con im lặng, đừng ép con phải nói ngay
Khi con cáu gắt, thử nhìn phía sau hành vi đó là điều gì
Tò mò để kết nối với con bằng những câu như:
“Mẹ đoán là hôm nay của con không dễ chịu đúng không?”
“Nếu con chưa muốn nói bây giờ cũng không sao, bữa nào rảnh mẹ con mình nói tiếp”
Khi con cảm thấy cảm xúc của mình được chấp nhận, con sẽ không còn phải giấu hay chống lại nó. Điều đó giúp con đi qua giai đoạn này khó khăn trong năm đầu ở New Zealand một cách nhẹ nhàng, biết đâu những khó khăn này lại là những kỷ niệm khó phai
LỜI KẾT
Một đứa trẻ không cần thích nghi nhanh. Các con cần cảm thấy an toàn trong một thế giới vẫn còn xa lạ. Con cần biết rằng sau những giờ phải tự tồn tại ở trường, thì con có một nơi để con được là chính con.
Nơi đó chắc chắn không nằm ở trường học. Nơi đó cũng không thể là ngôi nhà con từng ở Việt Nam. Nơi đó không yêu cầu con nói tiếng Anh tốt đến đâu. Nơi con cảm thấy an toàn để thích nghi với cuộc sống mới theo cách của con là nằm ở không khí trong gia đình bạn mỗi ngày.
Thân mến
𝑴𝒊̀𝒏𝒉 𝒍𝒂̀ 𝑽𝒚 (𝑽𝒂𝒍𝒚𝒓𝒊𝒂) - Family Coach
Đồng hành cùng mẹ khi con bước vào tuổi dậy thì